…Ohangaron vodiysi o‘zining mag‘rur tog‘lari, yam-yashil kengliklari va shiddat bilan oquvchi daryosi bilan Bobur mirzoning e’tiborini tortdi. Bu tizma tog‘lar bag‘rida yashayotgan mehnatkash temirchilar va konchilar yurti bo‘lib, ularning dovrug‘i qadimdan ma’lum edi. Bobur tog‘ havosidan to‘yib nafas olarkan, bu go‘zal va boy o‘lkaning tabiatiga, uning mard insonlariga yana bir bor tan berdi…
Qurama tog‘larining baland cho‘qqilaridan pastga qarab oquvchi Ohangaron daryosi xuddi shu elning tinimsiz hayoti kabi shiddatli edi. Bu zamin nafaqat go‘zallik, balki asrlar davomida karvon yo‘llarini tutashtirgan, ellarni bir-biriga bog‘lagan strategik bir qo‘rg‘on, buyuk tarix makoni ekanligini har bir tosh, har bir soy eslatib turardi. Bobur daryo bo‘yidagi yashillikka qarab, xayolan o‘zining Andijonini, Farg‘ona vodiysining go‘zal bog‘larini yodga oldi, ammo bu yerdagi tog‘larning ulug‘vorligi uning qalbiga o‘zgacha bir sabot va matonat bag‘ishlagan edi.
Siyosiy kurashlarning achchiq to‘fonlari yosh mirzoni mana shu Ohangaron vodiysiga yetaklab kelgan edi. Andijon taxtidan ayrilgan, dushman ta’qibidan charchagan bo‘lsa-da, Boburning ko‘zlarida hamon o‘sha yorqin umid va qat’iyat uchqunlari porlab turardi. Uning atrofida sadoqatli beklaridan faqat sanoqlilari qolgan, ammo bu kichik qo‘shin Ohangaron xalqining samimiy qarshilovi va ko‘magidan so‘ng o‘zida yana qayta kuch va ishonch tuya boshlagan edi. Tog‘liklar ularni shunchaki musofir emas, balki buyuk Amir Temurning munosib vorisi sifatida hurmat bilan kutib oldilar.
Kechki salqin tushganda, Ohangaron daryosining shovillashi yanada kuchaygandek tuyuldi. Bobur daryo bo‘yida tikilgan chodiri oldida o‘tirib, uzoq-uzoqlarga — yulduzlar bilan qoplangan osmon ostida qorayib ko‘rinayotgan Qurama tog‘larining cho‘qqilariga tikilib qoldi. Ichkaridan eshitilayotgan beklarning past ovozdagi suhbati, otlarning pishqirishi va turg‘un tutilgan mash’alalarning sasi bu sukunatni buzolmasdi. Uning ko‘ngli garchand parishon bo‘lsa-da, tabiatning bu sokin va buyuk qudrati oldida o‘z ichki tug‘yonlarini jilovlashga harakat qilardi.
Qosimlbek chodir poyiga yaqinlashib, ta’zim qildi va past ovozda: “Mirzom, Ohangaron elining ulug‘laridan bir necha kishi sizning huzuringizga kelishni soat poylamoqdalar, qabulga ijozat bormi?” deb so‘radi. Bobur xayollaridan uyg‘onib, mamnuniyat bilan bosh irg‘adi va ularni chorlashni buyurdi. Huzurga kirib kelgan keksalar o‘zlarining sodda, ammo g‘ururli kiyimlari, oppoq soqollari va qo‘llaridagi qadoqlari bilan yaqqol ajralib turishardi. Bu qo‘llar asrlar davomida shu tog‘lardan ma’dan qidirgan, temir eritgan va yer haydagan insonlarning ramzi edi.
Suhbat uzoq davom etdi; Ohangaron oqsoqollari yosh mirzoga tog‘ yo‘llari, yashirin soqmoqlar ва dushman ko‘zidan yiroq bo‘lgan qal’alar haqida batafsil so‘zlab berishdi. Ular Boburga faqat yo‘l ko‘rsatib qolmay, balki o‘z yigitlaridan ham uning qo‘shiniga qo‘shishga tayyor ekanliklarini bildirishdi. Bu kutilmagan sadoqat va mardlik Boburning ko‘nglini tog‘day ko‘tardi. U o‘zining yolg‘iz emasligini, xalq qalbidagi adolat va Temuriylarga bo‘lgan hurmat hamon tirik ekanligini mana shu tunda, Ohangaron tuprog‘ida chuqur his etdi.
Mehmondorchilikdan so‘ng, Bobur o‘z daftari — keyinchalik dunyoga mashhur bo‘ladigan «Boburnoma» varaqlarini ochdi. Siyohdonini to‘g‘rilab, sham yorug‘ida bugungi kunning taassurotlarini oqqa tushira boshladi. U o‘z bitiklarida Ohangaron daryosining suvi naqadar shirin va shifobaxsh ekanini, bu yerning havosi kishiga tetiklik bag‘ishlashini alohida qayd etdi. Yozgan har bir satri orqali u o‘zining vatan tuprog‘iga bo‘lgan cheksiz muhabbatini va uni dushman oyog‘i ostida qoldirmaslik qasamini yana bir bor yodga oldi.
Tungi sukunat o‘z o‘rnini asta-sekin tonggi shafaqqa bo‘shatib bera boshladi. Qurama tog‘larining ortidan ko‘tarilayotgan quyosh nurlari Ohangaron vodiysini oltin rangga bo‘yadi. Bobur va uning qo‘shini yangi safarga, yangi janglar va zafarlar sari yo‘lga tushishga hozirlik ko‘rishardi. Otlar egarlanib, qurol-aslahalar shay qilingan, ammo har bir sipohiyning yuzida kechagidek umidsizlik emas, balki Ohangaron zaminidan olingan ruhiy quvvat ва ishonch aks etib turardi.
Yo‘lga chiqish oldidan Bobur daryo bo‘yiga borib, oxirgi marta uning musaffo suvidan hovuchlab ichdi. U o‘z ko‘nglida bu mehmondo‘st o‘lkani, uning jasur temirchilari ва baland tog‘larini hech qachon unutmaslikka vaqt berdi. Qo‘shin harakatga kelganda, Ohangaron xalqi ularni uzoq vaqtgacha kuzatib, ortlaridan duo qilib qoldilar. Bu manzara romanning eng ta’sirli va kitobxon qalbiga yaqin sahifalaridan biri bo‘lib, vatanparvarlikning yorqin namunasidir.
Pirimqul Qodirov ushbu bob orqali nafaqat Boburning shaxsiyatini, balki bizning ona o‘lkamiz — Ohangaronning tarixiy qiyofasini ham munosib tarzda tiklab bergan. Romanning har bir sahifasida Ohangaron kabi muqaddas joylarning zikri o‘tishi, bugungi avlod uchun cheksiz g‘urur manbaidir. Bu asar bizga o‘z tariximizni sevishni ва har bir qarich yerimizni ko‘z qorachig‘idek asrashni o‘rgatadi.
Muallif: Pirimqul Qodirov
Asar: “Yulduzli tunlar” (Tarixiy roman)
Bo‘lim: “Andijonning fayzi” (I bob)
Yil: 1979-yil
